ekavbanner1.jpg.jpg

Mine Söğüt ile Korkmadan Kaşamak

Duygu Aydemir

5 saat önce

Gazetecilikten romana uzanan yolunu, genç okurlarıyla bağını ve yapay zekayla ilişkisini konuştuğumuz Mine Söğüt, hayatını anlatırken de kendine özgü açıklığını koruyor. Sohbetimiz, ilk romanını yazdığı günlerden yürüyüşlerine, henüz tamamlanmamış kitabından hayallerle planlar arasındaki ayrıma uzanıyor.

Mine Söğüt’le konuşurken kitaplarındaki net dilinin günlük hayatındaki karşılığını merak ediyorum. İnsan ruhunun karanlık yanlarını anlatan bir yazar, kendi hayatını nasıl tarif eder? Sohbet boyunca bu soruya dönüp duruyoruz. Kendisi işe büyük bir yazarlık iddiasıyla girişmemiş; çocukluğundan beri bildiği çok daha somut bir isteği var: Konuşarak ya da yazarak para kazanmak ve her gün aynı saatte mesai yaparak bir işyerine gitmek zorunda kalmamak.

Bugünden bakınca tutarlı görünen bu yolun, o günlerde önceden çizilmiş bir haritası yok. Anlattıklarına göre ona yön veren şey kararlardan çok karşılaşmalar, zorunluluklar ve denemeye duyduğu istek. Hayatta ne istediğini hep ayrıntısıyla bilmiyor belki, ama neyi istemediğinden emin. Bunu kendi yolculuğundaki en büyük avantajlardan biri sayıyor.

Gazetecilikten Romana Açılan Yol

İstanbul Üniversitesinde Latin Dili ve Edebiyatı okumuş. Bölümü severek bitirmiş, ama diplomayla birlikte hangi işi yapacağı sorusu cevapsız kalmış. Gençken tiyatroya meraklı, yurt dışında okuma hayali var.

On yedi yaşında babasını kaybedince hem duygusal hem ekonomik olarak her şey değişiyor ve bazı hayallerini geride bırakmak zorunda kalıyor.

Gazetecilik, geçim derdiyle girdiği bir alan. 1990’da Güneş gazetesinde muhabirliğe başlıyor, ardından Tempo dergisinde ve Yeni Yüzyıl gazetesinde çalışıyor. Sonra serbest çalışmaya geçerek Coşkun Aral’ın Haberci belgeselinin metinlerini yazıyor, Öküz ve Hayvan dergilerine yazılar veriyor. Yani yazı, edebiyat sahnesine adım atmadan çok önce hayatının tam ortasında.

Peki, başkalarının hayatını araştırmaktan kendi karakterlerini yaratmaya nasıl geçiyor? Cevap Adalet Cimcoz’da saklı. Yapı Kredi Yayınlarından gelen biyografi teklifi, beklemediği bir kapıyı aralıyor. 2000’de yayımlanan Adalet Cimcoz / Bir Yaşamöyküsü Denemesi için yaptığı görüşmeler, bir hayatı yazıyla yeniden kurma uğraşı ve metne kattığı kurgusal dokunuşlar, roman yazma fikrini de beraberinde getiriyor.

İlk romanı Beş Sevim Apartmanı’nı 2001’de, yazıp yazamayacağını görmek için yazıyor; iddiadan çok bir deneme bu. Kitap 2003’te yayımlanıyor ve yirmi yılı aşkın süredir yeni okurlarla buluşmayı sürdürüyor. Bu ilginin onu bugün de şaşırttığını söylüyor. Ardından Kırmızı Zaman ve Şahbaz’ın Harikulade Yılı 1979 geliyor, böylece deneme kalıcı bir yazarlığa dönüşüyor.

Yazmanın gündelik tarafında ulaşılmaz bir ilhamdan söz etmiyor. Yoğun çalıştığı dönemlerde hızlı yazan ve düzeltmeleri dahil bir kitabı en fazla altı ayda bitirebilen bir yazar. Yine de edebiyatı hiçbir zaman tek geçim kaynağı olarak görmemiş. Yalnızca kitap yazarak yaşamanın çok yüksek satış rakamları gerektirdiğini biliyor.

Genç Okurlarla Konuşmaları

Okurları arasında gençlerin yeri ayrı. Kendi gözlemine göre en geniş okur kitlesi on beş ile yirmi beş yaş arası. Yıllar önce yazdığı metinlerin bu yaşta karşılık bulması onu sevindiriyor; ama kitaplarında anlattığı sorunların bugün de tanıdık gelmesinin ağırlığını da hissediyor.

Sohbet Gergedan’a geldiğinde kitabın öfkesi üzerinde duruyor. 2019’da yayımlanan Gergedan / Büyük Küfür Kitabı, ona göre çağın öfkesini taşıyan, itirazı yüksek bir metin; özellikle gençlerin sevmesini de bununla açıklıyor. Resimlerini eşi Bahadır Baruter’in yaptığı kitabın bugün de güncel kalmasını, olan biteni biraz önden görüp neyin yaşandığını erken söylemesine bağlıyor. Çevresindeki umutlu insanlarla bu yüzden sık sık tartıştığını, onların kendisini karamsar bulduğunu anlatıyor ve kendisine öngörülü değil “görülüyüm, olan biteni görüyorum, gözlemleyebiliyorum” diyor.

Gençlerin yalnızca kendi yaşadıkları yerin meseleleriyle ilgilenmekle kalmadıklarını, “global insan” olarak yetiştiklerini ve iklim krizi gibi ortak dertler etrafında buluştuklarını belirtiyor.

Yazmak isteyen gençlerin önündeki yollar da değişmiş. Edebiyatla birlikte senaryoyu, diziyi, dijital içeriği düşünüyorlar; yazma becerileriyle nasıl geçinebileceklerine dair farklı yollar arıyorlar. Bu arayış, konuşarak ya da yazarak çalışmak isteyen genç Mine Söğüt’ün hikayesine de benziyor.

Yapay Zekayı Kullanırken Kendi Düşüncesini Korumak

Söz yapay zekaya geldiğinde Söğüt’ün yaklaşımı merakla mesafeyi bir arada tutuyor. Ona göre korkulması gereken teknolojinin kendisinden çok onu kötüye kullanan insan; yapay zekayı sadece bir araç olarak görüyor. Reklamcılığın ve pazarlamanın bir asırdır insanları yönlendirdiğini, yapay zekanın bu işi yalnızca hızlandırdığını hatırlatıyor.

Kendisi araştırmalarını hızlandırmak ve bilgi teyit etmek için yapay zekadan yararlanıyor; rolünü bir asistana benzetiyor. Ama iş öneri ve yoruma geldiğinde kapıyı kapatıyor, çünkü kendi düşünce sürecini kaybetmek istemiyor. Bilgiye hızlı ulaşabilmekle o bilgi üzerine ne düşüneceğine karar vermek onun için ayrı işler: İlkini devrediyor, ikincisini elinde tutuyor.

Karanlık Kitaplar, Keyifli Bir Hayat

Kitaplarındaki hikayelerin kendi hayatından ne kadar beslendiğini soruyorum. Bugüne kadar otobiyografik bir şey yazmadığını söylüyor. Hayatını hafif ve yumuşak buluyor; ne büyük bir dram ne yıkım ne de bir başarı öyküsü var, yazsa kıymete binmeyeceğini düşünüyor. Anlattığı karanlık dünyalar düşünülünce bu tarif insanı şaşırtıyor.

Tatsız tuzsuz bir hayatı bile tadını çıkartmaya çalışarak yaşadığını söylüyor. Buna iç dinginliğinin, dikkatle seçtiği arkadaşlarının ve ne istemediğini bilmenin yol açtığını anlatıyor. Keyif aldığı şeyler de somut ve basit: Yürümek gibi. Seyahat etmekten, arkadaşlarıyla buluşmaktan hoşlanıyor. Bir zamanlar karikatür çizen eşi Bahadır Baruter artık heykel yapıyor; ikisinin dünyası birbirine yakın.

Okumak hayatındaki yerini koruyor. Yeni çıkanları takip ediyor ve Latin Amerika edebiyatına ilgi duyuyor. Yine de yıllar içinde okurluğu değişmiş: Yazmanın getirdiği mesleki deformasyon ile başka metinlere eskisi gibi kapılıp gidemiyor. Bir kitabı severken onun nasıl kurulduğunu da bilmek, okuma deneyimini dönüştürmüş.

Zamana dair söyledikleri de bu dinginliğin bir parçası gibi. İnsan ömrünü kelebeğinkine benzetiyor: Doksan yıllık bir ömürde insanlık tarihinin ve evrenin dinamiklerini tam olarak kavramak mümkün değil diyor. 

Planlar, Hayaller ve Gençlere Bir Söz

Hayallerini sorduğumda hayalle plan arasındaki farkı anlatıyor: Yapabildiği şeyler onun için plan, yapamayacaklarını ise zaten istemiyor. Bu ayrımın dışında kalan tek bir hayali var: Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmak ve çok güzel gerekçelerle reddetmek. Bunu, ödülü alıp bir yıl sonra unutulmaktan daha havalı buluyor. Sohbetin en beklenmedik cevaplarından biri idi bu; Mine Söğüt’ün mizahına da yakışıyor.

Ödüllerle arasındaki mesafeye rağmen genç okurların kendi seçtikleri kitaba verdikleri ödüle değer veriyor. Onun için genç bir insanın bir kitabı okuyup seçmesi, başlı başına anlamlı bir karşılaşma.

Önündeki işe dönüyoruz: Üzerinde çalıştığı yeni kitabın adı ‘Kötülükler Ansiklopedisi’. Yılbaşından sonra okurlarla buluşacak. Anlattığı kadarıyla yeni kitap da diğerleri gibi karanlık şeylerden uzaklaşmıyormuş.

Sohbetin sonunda gençlere ne söylemek istediğini soruyorum. Cevabının merkezinde korkmamak var. Korkunun çok zaman aldığını, hayatı daha yaşamadan daralttığını, mantıklı ve dikkatli olmayı önemseyerek her olasılığı baştan bir korkuya çevirmenin insanı yorduğunu söylüyor.

Cesaret ile korkmamak arasında da bir ayrım var: Cesaret, var olan bir korkuyu aşmayı gerektirir. Onun üzerinde durduğu ise, korkuyu baştan devreye sokmamak. Çocukken nasıl çalışmak istediğini bilen, ilk romanını yazıp yazamayacağını merak ederek denemeye karar veren Mine Söğüt’ü dinledikten sonra, gençlere iletmek istediği bu düşüncesini kendi seçimleriyle de çok bağdaştırdım. Henüz bir şeye başlamadan önce korkuya ayrılan zamanı, bunun yerine yaşamak ve denemek için kullanabilmek.

 



En Çok Okunanlar

Bizi Whatsapp'ta takip edin