Karadeniz’den Öğrenmek: Sinopale 10’un Eş Küratörleriyle Yerel Bilgiden Kolektif Üretime

^{Kapak: Ezgi Tok, Bildiğimiiz Kadarıyla, Şimdilik, 2026, Mekâna özgü yerleştirme}

Anadolu’nun en kuzey ucunda, Karadeniz’e uzanan Sinop Yarımadası, yirmi yıldır uluslararası sanatçıları ve yerel toplulukları buluşturan Uluslararası Sinop Bienali - Sinopale’ye ev sahipliği yapıyor. Karadeniz’in değişken doğası, denizle şekillenen gündelik yaşam ve kuşaklar boyunca aktarılan yerel bilgi, bu yıl onuncu edisyonu gerçekleşen bienalin kavramsal çerçevesine de yön veriyor. Sinoplu bir balıkçının sözünden hareketle belirlenen “Karada Akıl Yürür, Denizde Sezgi” başlığı, denizin öngörülemezliği karşısında deneyimle gelişen sezgiyi bir bilgi biçimi olarak ele alırken günümüzün belirsizlikleri karşısında akıl, deneyim ve dayanışma arasındaki ilişkileri yeniden düşünmeye açıyor.

İlk kez 2006 yılında düzenlenen Sinopale, sanat üretimini kentin toplumsal ve kültürel yaşamıyla ilişkilendiren katılımcı yaklaşımını yirminci yılında da sürdürüyor. Deniz Kırkalı, Mariam Natroshvili, Marina Fokidis ve T. Melih Görgün’ün eş küratörlüğünde gerçekleşen onuncu edisyon, çeşitli ülkelerden sanatçıları Sinop’un yerel zanaatkârları, toplulukları ve gönüllüleriyle ortak üretim süreçlerinde buluşturuyor. Tamamlanmış yapıtların farklı coğrafyalardan taşınarak sergilendiği bienal modelinden ayrılan bu yaklaşım, sanatçıların üretim süreçlerini doğrudan kentin içinde şekillendiriyor. Böylece yerel bilgi ve deneyim, sanatsal üretime dışarıdan katkı sağlayan bir unsur olmaktan çıkarak üretimin kurucu bileşenlerinden biri hâline geliyor.

Sinopale 10, Eski Askeri Gazino Binası’ndaki ana serginin yanı sıra kentin farklı noktalarına yayılan etkinlikler, sanatın sergilenme biçimleri kadar üretildiği toplumsal koşulları da düşündürüyor. Sinopale 10’un kavramsal çıkış noktasını, Karadeniz’in coğrafi ve kültürel özellikleriyle kurduğu ilişkiyi, kolektif üretim anlayışını ve bienalin yirmi yıllık birikimini Sinopale 10'un eş küratörlerinden Deniz Kırkalı, Mariam Natroshvili ve T. Melih Görgün ile konuştuk.

---

^{T. Melih Görgün}

İhsan Sarıyer: Sinopale’nin imece temelli ve süreç odaklı yaklaşımı, büyük ölçekli uluslararası bienallerin üretim ve sergileme modellerinden ayrışıyor. Bu farklılığın yerleşik bienal anlayışına nasıl bir alternatif sunduğunu düşünüyorsunuz?

T. Melih Görgün: Sinopale’yi hiçbir zaman büyük uluslararası bienallerin küçük ölçekli bir taklidi ya da onlara karşı kurulmuş tepkisel bir yapı olarak düşünmedik. Aksine, bienal kavramının kendisini yerel bir bağlamda yeniden sorgulayabileceğimiz, kendi ritminde işleyen bir düşünme ve üretme alanı olarak kurguladık.

Yerleşik bienal anlayışı büyük ölçüde küresel sanat piyasasının dolaşım ağlarına eklemlenmiş, metropollerin kültürel sermayesiyle beslenen ve tamamlanmış nesnelerin bir merkezden diğerine taşındığı bir sergileme rejimine dayanıyor. Bu modelde kent çoğu zaman edilgen bir fon, kültür turizminin dekoru ya da bir vitrin hâline geliyor; izleyici ise hafta sonu gelip görüp giden bir tüketiciye dönüşüyor. Sinopale’nin önerdiği alternatif bu ilişkiyi tersine çevirmek üzerine kurulu: Eserin kente getirilmesi değil, kentin içinden doğması.

İmeceyi bu nedenle romantik bir folklor öğesi olarak değil, Anadolu’nun kendi kolektif üretim belleğinden süzülmüş bir metodoloji olarak ele alıyoruz. İmece; emeğin, zamanın ve bilginin karşılık beklenmeden paylaşıldığı, üretimin sahipliğinin tek bir öznede değil ortaklıkta biriktiği bir ilişki biçimi. Sanatçı Sinop’a bitmiş bir yapıtla değil, bir soruyla geliyor; o soru bir demircinin atölyesinde, bir balıkçının anlattığı hikâyede, bir mahalle sakininin itirazında biçim değiştiriyor. Böylece müelliflik tekil bir imzadan çıkıp çoğul bir hafızaya dönüşüyor.

Süreç odaklılık ise bizim için bir zamansallık meselesi. Gösteri odaklı bienaller açılış anını merkeze alırken, Sinopale’de açılış haftalar boyunca kurulan ilişkilerin yalnızca görünür hâle geldiği bir eşik. Asıl kalıcı olan, sergi kapandığında geride kalandır: yeniden işlevlendirilen mekânlar, kentlinin kendi emeğini tanıdığı izler, sonraki edisyonlara taşınan dostluklar. 2006'da yıllardır kapalı olan Tarihi Cezaevi’ne sanatla girdiğimizde yalnızca bir sergi açmadık; kentlinin acı ve kapatılmışlıkla özdeşleştirdiği bir mekâna yeni ve şefkatli bir hafıza katmanı ekledik. Bugün o yapı bir kültür merkezi olarak Tarihi Sinop Cezaevi Müze ve Kültür Merkezi kentin gündelik yaşamına karışıyorsa, bu yirmi yıllık sabırlı bir birlikte-üretimin sonucudur.

“Karada akıl yürür, denizde sezgi” derken de aslında bunu kastediyoruz: Her şeyi önceden planlayan ve kontrol eden karasal bir küratöryel akıl yerine rüzgârı, akıntıyı ve insanı dinleyen, belirsizliğe güvenen bir pratik. Sinopale’nin yerleşik bienal anlayışına sunduğu alternatif belki de tam olarak budur: büyümek yerine derinleşmek, görünür olmak yerine kök salmak.

İ.S.: Sinopale Arşiv binasındaki sergi, Sinopale’nin yirmi yıllık birikimini görünür kılarken bienalin yayıncılık alanındaki üretimine de ışık tutuyor. Sinopsis Gazetesi’nden farklı dönemlerde hazırlanan yayınlara uzanan bu kapsamlı arşiv, Sinopale’nin belleğini nasıl şekillendirdi? Yayıncılık, bienalin düşünsel ve kültürel sürekliliğinde nasıl bir rol üstlendi?

T. Melih Görgün: Arşivi hiçbir zaman geçmişin tozlu bir deposu ya da tamamlanmış işlerin sınıflandırıldığı nötr bir kayıt alanı olarak görmedik. Bizim için arşiv, Sinopale’nin yirmi yıl boyunca kentle kurduğu ilişkinin hâlâ nefes alan, yeniden okundukça çoğalan ve bugüne müdahale etmeye devam eden bir hafıza katmanıdır. Bienal doğası gereği geçicidir; sergiler açılır ve kapanır, performanslar o anın içinde kaybolur. Yayıncılık ise bu geçiciliğin karşısında, sürecin kendisini kayda geçirmenin, edisyonlar arasındaki boşlukları dolduran düşünsel bir süreklilik hattı örmenin aracı oldu.

Sinopsis’i bu nedenle klasik anlamda bir bienal gazetesi ya da tanıtım yayını olarak tasarlamadık. 2008'de ikinci edisyon sırasında farklı oluşumların bir araya gelerek hazırladığı, fanzin ruhlu, deneysel bir yayın olarak doğdu; 2010'daki üçüncü edisyonla birlikte ise tasarımcıların ve kentin aktörlerinin kolektif olarak ürettiği, kente dair bilgiyi paylaşmanın yeni bir modeli olarak bir sanat ve kültür gazetesine dönüştü. (Sinopale kurumsal kimliği ve Sinopsis temel tasarımı Umut Südüak’a aittir. Yıllar içinde Ceyda Kalyoncu, Emel Karadeniz, Çağın Kaya, Gülcenur Ertopuz, Kaan Tanhan, Ekin Ölmez, Derin Deniz, Gülşah Edis, Jürgen Hefele, Simone Hüetlin, Christopher Nemetz gibi grafik tasarımcıların tasarımlarına da farklı versiyonlardaki yayınlarımızda yer verdik.) 

Sinopsis, Sinop’un bienale bakışını, bienalin de Sinop’a bakışını aynı sayfalarda buluşturan bir karşılaşma alanı. Sanat ve gazetecilik eğitimi alan Sinoplu gençlerin üretime katılımı ise onu bir belgeleme aracından öte, yaşayan bir öğrenme pratiğine dönüştürdü. Gençler burada yalnızca olanı aktarmadı; sanatçılarla konuşarak, kenti yeniden dinleyerek, kendi kentlerinin hikâyesini yazmanın sorumluluğunu üstlendi. Bu yönüyle Sinopsis’i bienalin bir tür seyir defteri olarak tanımlayabilirim. Denizcilikte seyir defteri yalnızca rotayı değil, rüzgârı, havayı, karşılaşılan fırtınaları ve verilen kararları da kaydeder. Sinopsis sayfaları da yalnızca sergilenen işleri değil, onların doğduğu koşulları, mahallede yapılan sohbetleri, çocuk atölyelerindeki yüzleri, kentin gündelik ritmini taşıyor.

Bienal kitapları ve Sinopale Forum yayınları ise etkinlikler sırasında üretilen kolektif bilgiyi kalıcı bir kaynağa dönüştürdü. Yerel kalkınma, kültür politikaları ve kentsel meseleler üzerine yürüttüğümüz tartışmaların kitaplaşması, Sinop’ta biriken deneyimin başka kentlerde, başka bağlamlarda da başvurulabilir hâle gelmesini sağladı.

Pandemi döneminde “İleri Dönüşüm” başlığıyla kendi arşivimize dönmemiz de tesadüf değildi; yeni üretimlerin hızla tüketildiği bir çağda, geçmiş deneyimleri yeniden değerlendirmenin de bir üretim biçimi olduğunu savunduk. (Sinopale’nin 8. edisyonu dünyanın en uzun süreli web ortamında yapılan bienali olarak Aralık 2021 - Haziran 2022 tarihleri arasında gerçekleştirildi.)

Belki de en önemlisi şu: Sanat tarihi çoğu zaman merkezlerde, metropollerin kurumlarında ve onların seçtiği anlatılarla yazılır. Sinopale’nin yayıncılık pratiği, kendi tarihimizi kendi durduğumuz yerden yazma iradesinin bir ifadesi. Arşiv, Sinop’un geleceğe bıraktığı izdir; ve bir iz, ancak onu okuyacak, sürdürecek yeni kuşaklar olduğunda anlam kazanır.

Bugün arşiv sergisinde gezerken, on yıl önce bir çocuk atölyesinde fotoğrafı çekilmiş bir gencin şimdi bienalin ekibinde çalıştığını görmek, ya da çocukken atölyelerimize katılan Çağatay Şimşek ile Yiğit Bahadır Kaya’nın bugün bienalin eş direktörlüğünü gönüllü olarak üstlenmiş olması, arşivin geçmişi değil, sürekliliği belgelediğinin en somut kanıtı.

İ.S.: Bir bienalin kentle kurduğu ilişkinin sergi takviminin ötesine taşınması, Sinopale’nin yirmi yıllık yolculuğunda somut karşılıklar buluyor. Kentteki yapıların yeniden işlev kazanmasından bağımsız kültürel oluşumların gelişimine uzanan bu süreçte Sinopale nasıl bir rol oynadı? Bugün Sinop’un mekânsal ve kültürel yaşamında bienalin izlerini nerelerde görmek mümkün? 

T. Melih Görgün: Sinopale’nin kentteki rolünü bir dönüştürücüden çok bir katalizör olarak tanımlamayı tercih ediyorum. Biz kente hazır projeler, yukarıdan aşağıya planlar ya da tamamlanmış çözümler getirmedik; kentin içinde zaten var olan ama görünmezleşmiş potansiyelleri sanat aracılığıyla yeniden görünür kıldık ve onların etrafında ortak bir irade oluşmasına zemin hazırladık.

Brezilyalı mimar ve Curitiba’nın eski belediye başkanı Jaime Lerner’in kavramsallaştırdığı “kentsel akupunktur” fikri burada bana çok yol gösterici geliyor: küçük, hassas ve doğru noktalara yapılan müdahalelerin, tüm kent dokusunda zincirleme ve iyileştirici etkiler yaratabileceği düşüncesi. Sinopale’nin yirmi yıllık pratiğini bu kavramla düşünmek bana anlamlı geliyor; biz de büyük ölçekli dönüşüm planları yerine, kentin hassas noktalarına dokunarak onun kendi iyileşme kapasitesini harekete geçirmeye çalıştık.

Bunun en somut örnekleri kentin mekânsal hafızasında duruyor. 

2006'da, yıllardır kapalı ve kentlinin zihninde yalnızca acı ve sürgünle anılan Tarihi Cezaevi’ni sergi mekânı olarak kullandığımızda, aslında bir soru da sormuş olduk: Bu yapı kimin için ve nasıl yaşayacak? 2011'de henüz harap durumdayken orada düzenlediğimiz Geleceği Biriktirmek buluşmasında sanatçılar, kentliler, akademisyenler, yöneticiler ve plancılar beş gün boyunca bu soruyu birlikte tartıştı ve Sinop’un bir kültür kenti olması gerektiği yönünde ortak bir vizyon belirlendi.

Bugün yapı, kapsamlı bir restorasyonun ardından bir kültür merkezi olarak yaşıyorsa, bunun arkasında bir otele dönüşme ihtimaline karşı yıllarca sürdürülen sivil bir ısrar var.

Benzer biçimde balıkçıların terk ettiği eski Buzhane bugün Sabahattin Ali Kültür Merkezi’nin adını taşıyan bir kültür merkezi; yıkılıp yerine alışveriş merkezi yapılması planlanan, 1953'te kent yararına bağışlanmış eski Hal binası ise zanaatkârların, sanatçıların ve sivil toplumun birlikte ürettiği bir buluşma merkezine dönüştü.

Ancak asıl iz, binalardan çok insanlarda ve ilişkilerde. Sinopale yıllar içinde bir tür gayriresmî akademi işlevi gördü. Çocuk atölyelerimizde büyüyen gençler bugün bienalin yükünü taşıyor; ortak üretim deneyimlerimizden doğan Hal Kolektif (Yiğit Bahadır Kaya, Ece Denizci, Erkan Akliman, Yağmur Güzle, Çağatay Şahin tarafından kurulmuştur) kendi küratöryel pratiğini geliştiriyor. Kentte bugün tiyatro, müzik ve ekoloji odaklı pek çok bağımsız girişimin filizlenmesi de bu birikimden ayrı düşünülemez. Ayda 1 Gün Sokak Bizim (Sokak Bizim Derneği işbirliğiyle) buluşmalarında trafiğe kapatılan sokaklar, eski imece günlerinde olduğu gibi komşuluğu yeniden kamusal bir alışkanlığa dönüştürdü. Geçen edisyonda Sinope’nin Bahçeleri projesiyle (Nil İlkbaşaran-Güngör Erdem ortak çalışması) kentin kaybolmakta olan meyve ağaçlarının fidanlarının Cezaevi’nin bahçesine dikilmesi ise belki de bu yirmi yılın en şiirsel özeti: bir zamanlar kapatılmışlığın sembolü olan bir mekânda, kentin kendi belleğinden filizlenen yeni bir yaşam.

Bu nedenle Sinopale’nin izini sormak, aslında Sinop’ta kültürün kimin elinde olduğunu sormaktır. Bizim için en büyük kazanım, kentlinin kendi yaşam çevresinin geleceği hakkında söz söyleyebileceğine, oy vermekten ve vergi ödemekten öte bir katkı sunabileceğine dair güveni yeniden kazanması. Mekânlar dönüşebilir, yönetimler değişebilir; ama bir kez kurulmuş bu müşterek sorumluluk duygusu, kentin en kalıcı kültürel altyapısıdır.

---

^{Deniz Kırkalı}

İhsan Sarıyer: Son sekiz yıldır çalışmalarınızı sürdürdüğünüz Babakale’de rüzgârın, denizin ve gündelik yaşamın ritmiyle şekillenen deneyimleriniz, bilgi edinme biçiminiz üzerinde nasıl bir etki yarattı? Kuzey Ege’de edindiğiniz bu deneyimle Sinop’ta karşılaştığınız yaşam pratikleri arasında nasıl bir ilişki kurdunuz?

Deniz Kırkalı: Babakale’de 2019’dan beri Ayşe İdil İdil ile Garp Sessions’ı yürütüyorum. Garp Sessions’ı bilinçli olarak üretim odaklı olmayan, karşılaşmayı öne alan bir yapı olarak kurduk. Ama bunu rüzgârın ve denizin dayattığı ritimle yaşamak başka bir şey. Günün ve programın nasıl şekilleneceğine çoğunlukla bu koşullar karar veriyor, oranın ritmi yavaşlamayı, pratiklerimize daha derinlemesine bakmayı ve birlikte paylaşılan sürecin belirsizliğine alan tanımayı gerektiriyor. Bilgi de çoğu zaman bu aralarda ortaya çıkıyor: balıkçılardan ve köyde bu ritimle yaşayan yerel halktan, köydeki çocuklarla yaptığımız atölyelerde duyduğum bir soru, yemek masasında yarım kalan bir cümlenin bir katılımcının bir sonraki sergisinde tekrarlanması. Bu bana bilginin sadece elde edilen değil, ağırlıklı olarak dahil olunan ve bedenle edinilen bir şey olduğunu öğretti. Sinop da Babakale’de öğrendiğim kıyıdan ve kenardan düşünme yaklaşımının doğal bir devamıydı. İki bağlam ve iki deniz arasında bir benzerlik kurmaktan çok, yerin kendi sorusunu duymaya çalıştık. Karadeniz’in tabi ki kendine has bir tarihi ve göç hafızası var. Burada da yerel üreticilerden ve Sinop halkından hem biz küratörler olarak hem de sanatçılar üretim sürecinde çok şey öğrendik.

^{Burak Kabadayı, Kıyıya Vurduktan Sonra, 2026,  Yerleştirme, değişik boyutlarda füzen, duvar resmi} 

İ.S.: Küratöryel pratiğinizde önemli bir yer tutan dikkatlilik kavramını, dikkatin belirli bir nesneye yöneltilmesinden ziyade çevremizdeki varlıklara ve henüz kavrayamadığımız ilişkilere karşı geliştirilen duyarlı bir farkındalık hâli olarak ele alıyorsunuz. Bu dikkatlilik anlayışı, Sinopale 10’un sanatçı seçimlerinde ve eserler arasında kurduğunuz ilişkilerde nasıl karşılık buldu?

Deniz Kırkalı: Benim için dikkatlilik, bir şeye odaklanmaktan çok, etrafımızdakilere ve henüz anlamadığımız ilişkilere açık kalmak demek. Sinopale 10’da da kendi adıma bu spesifik yerelle uzun soluklu bir ilişki kuran, insan olmayan canlıları ve gündelik bilgiyi ciddiye alan, sonuçtan çok sürece değer veren pratiklere yöneldim. Sergideki farklı işler arasındaki ilişkileri kurarken de aynı mantığı izledik. Pratiklerin birbirlerine temas edebilecekleri, birbirini duyabileceği bir düzenleme aradık. Bir balıkçının sözünden yola çıkmak da aslında bunun bir parçasıydı: bilginin sergiden önce zaten o kıyıda dolaşıyor olduğunu kabul etmek.

^{Paloma Proudfoot}

İ.S.: “Yerleşik Yaşam Pratikleri” başlıklı metninizde Sinopale 10’u “deniz hakkında düzenlenen bir bienal değil, denizden öğrenen bir bienal” olarak tanımlıyorsunuz. Denizi sanatsal üretimin konusu olmaktan çıkarıp bir bilgi kaynağı ve işbirlikçi olarak düşünmek, küratöryel pratiğin alışılmış sınırlarını nasıl değiştiriyor? Bu yaklaşımın sergideki somut karşılıkları neler oldu?

Deniz Kırkalı: Deniz hakkında bir bienal, denizi çoğunlukla bir konu olarak ele alır, bizim içinse deniz işlenecek bir tema değil, bize bir şey öğreten, kendi ritmi ve bilgisi olan bir iş birlikçiydi. Bu, küratöryel pratiğin birkaç alışkanlığını sarsıyor, örneğin kontrol ve bilgiler arasında hiyerarşi. Bir balıkçının denizi okuma biçimi, bir akademik metinle ya da bir sanat işiyle aynı ağırlıkta bir bilgi olarak masada duruyor. Benim davet ettiğim sanatçılar da hem insan olmayan canlılardan, denizden, hem de başka bilme biçimlerinden, bedensel ve sezgisel olandan nasıl öğrenebileceğimizi araştırıyordu. Örneğin Paloma Proudfoot ve Kadir Kayserilioğlu’nun işleri ağustos böcekleri ve sokak hayvanlarının yaşayış biçimlerine yakından bakıp bu diğer canlılarla kurduğumuz ilişkileri bir öğrenme olasılığı olarak konumlarndırıyor. Ezgi Tok’un mekana özgü yerleştirmesi ise bedeni denge, merak ve oyun gibi kavramlarla ilişkilendirerek sezgisel ve bedensel bilgiyi deneyimleme imkanı sunuyor. Bu örnekler farklı bilme ve var olma biçimleri üzerine egzersizler olarak düşünülebilir.

---

^{Mariam Natroshvili}

İhsan Sarıyer: Sinopale 10, farklı coğrafyalardan, kültürel geçmişlerden ve küratöryel deneyimlerden gelen dört eş küratörün ortak çalışmasıyla şekilleniyor. Farklı bakış açılarının bir araya geldiği bu yapıda, ortak bir küratöryel yaklaşım geliştirmek ile bireysel düşünceleri korumak arasında nasıl bir denge kurdunuz? Bu çok sesli çalışma modeli, bienalin kavramsal çerçevesini ve sanatsal kararlarını nasıl etkiledi?

Mariam Natroshvili: Benim için ortak zemini oluşturan şey, hem birbirimizi hem de çalıştığımız yeri dinlemeye yönelik istekliliğimizdi. Her birimiz farklı deneyimler, sanatsal ilgi alanları ve ilişkilerle bu sürece dahil olduk. Ortak bir küratöryel yaklaşım, herkesin kendi bakış açısına alan tanırken bu farklılıklar üzerinden şekillenebildi. İş birliği aynı zamanda bir karşılaşmanın ya da sohbetin başlangıçtaki fikirlerinizi değiştirmesine izin vermek anlamına da geliyor.

Sinop'un kendisi de önemli bir buluşma noktasıydı. Kentin tarihi, Karadeniz'le kurduğu ilişki ve orada yaşayan insanlar, birlikte üzerine düşünebileceğimiz ortak sorular sundu. Limanı, insanların farklı yönlerden gelip hikâyelerini paylaştıkları, bir süre birlikte vakit geçirdikten sonra yollarına devam ettikleri bir yer olarak düşünüyorum. Bir bienalin insanları bir araya getirme biçiminde de bu geçici birliktelikten izler var.

Sinopale 10'un kavramsal çerçevesini, bu farklı yaklaşımları bir arada barındırabilen bir alan olarak görüyorum. Sezgi ve akıl yürütme arasındaki ilişki, farklı bilgi biçimlerine ve sanatsal pratiklere alan açıyor. Benim için bu açıklık, sanatsal kararlarda da önem taşıyor: Her eserin, diğer eserlerle diyaloğa girerken bulunduğu yerle kendi ilişkisini geliştirebilmesi için alana ihtiyacı var. Eserler arasında kurulan bağlantılar, her sanatçının ya da küratörün aynı sesle konuşmasını gerektirmeden sergiye bir bütünlük kazandırabilir.

^{Evrim Kavcar, Sea Leads, 2026,  Video yerleştirme, deneysel animasyon, ses.}

İ.S.: “Temmuz, Ağustos, Sinop” başlıklı metninizde, günümüzün siyasal ve toplumsal istikrarsızlıkları karşısında karanın da deniz kadar öngörülemez hâle geldiğini belirterek “Artık karada da hissetmeyi öğrenmek zorundayız” diyorsunuz. Akıl ve sezgi arasında geleneksel olarak kurulan bu ayrımın giderek belirsizleşmesi, krizlerle başa çıkma ve değişen koşullara uyum sağlama biçimlerimizi nasıl dönüştürüyor?

Mariam Natroshvili: Benim için “karada sezgiyi öğrenmek”, bir zamanlar istikrarlı kabul ettiğimiz alanlarda belirsizliğin artık hayatın bir parçası hâline geldiğini fark etmek anlamına geliyor. Kara, geleneksel olarak sağlam bir zemin duygusu sunar; plan yapabildiğimiz, hesaplamalarda bulunabildiğimiz ve bir gelecek tahayyül edebildiğimiz bir yer olarak görülür. Bugün ise siyasi ve toplumsal krizler, bu güven duygusunu giderek daha fazla sarsıyor.

Bu durum, akıl ile sezgi arasındaki ilişkiyi de değiştiriyor. Çoğu zaman bir durumu tam olarak kavrayamadan ve aldığımız kararların sonuçlarını bilemeden harekete geçmek zorunda kalıyoruz. Akıl yürütme hâlâ gerekli, ancak her zaman kesinlik sağlayamıyor. Sezgi de eksik bilgiyle nasıl hareket edeceğimizi belirleyen sürecin bir parçası hâline geliyor.

Bu durumun zorlayıcı bir yanı da var: İçinde bulunduğumuz koşullar kabul edilemez olsa bile sürekli uyum sağlamamız bekleniyor. Uyum sağlamak hayatta kalmamıza yardımcı olabilir, ancak aynı zamanda istikrarsızlığın normalleşmesine de yol açabilir. Benim için asıl mesele, bu koşulları değiştirme olasılığını koruyarak belirsizlik içinde nasıl yaşayacağımız ve hareket edeceğimiz. Bir krizin içinden geçerken yolumuzu bulabilmeli, aynı zamanda o krizin ötesinde bir yaşam tahayyül etmeyi de sürdürebilmeliyiz.

İ.S.: Sinopale, farklı coğrafyalardan sanatçıları ve kültür profesyonellerini bir araya getirirken uluslararası sanat dolaşımının yerleşik merkezlerinin dışında ilişkiler geliştirmeyi de hedefliyor. Bu tür bir bienal modelinin, özellikle Karadeniz çevresindeki ülkeler arasında kalıcı sanatsal işbirlikleri ve kültürel etkileşimler geliştirme potansiyelini nasıl görüyorsunuz?

Mariam Natroshvili: Bence bu potansiyel, komşu ülkeler arasında bile hâlâ oldukça sınırlı olan bir araya gelme ve birlikte çalışma fırsatları yatıyor. Karadeniz’i paylaşmak, birbirimizin sanatsal pratiklerini tanıdığımız ya da düzenli olarak etkileşim kurma fırsatına sahip olduğumuz anlamına gelmiyor. Sinopale, aynı yerde birlikte çalışarak, zaman geçirerek ve birbirimizin içinde bulunduğu koşulları tanıyarak bu bağlantıların kurulmasına katkı sağlayabilir.

Bir bienal, ilişkilerin başlaması için gerekli ortamı yaratabilir ancak bu ilişkilerin sürdürülebilmesi somut destekler gerektirir: seyahat olanakları, ortak projeler için kaynaklar ve yeniden bir araya gelip çalışılabilecek mekânlar. Bu, özellikle siyasi ve ekonomik koşulların iş birliğini zorlaştırabildiği bir bölgede büyük önem taşıyor.

Umudum, Sinop’ta kurulan ilişkilerin serginin ötesine taşınarak yeni iş birlikleri, davetler ya da yalnızca devam eden bir diyalog aracılığıyla sürmesi. Bu bağlantılar, zaman içinde Karadeniz çevresinde birbirimizle doğrudan çalışmayı ve ortak sorularımızdan yola çıkarak yeni girişimler geliştirmeyi daha mümkün hâle getirebilir.