Richard Dadd’ın Bedlam Akıl Hastanesinde Yarattığı Meşhur Peri Resimleri Royal Academy’de

Royal Academy’nin resim ve desen bölümünü ödüllerle bitiren, 19. Yüzyılın üstün yeteneği kabul edilmiş İngiliz sanatçı Richard Dadd (1817-1886), Shakespeare’den esinlenerek başladığı Scene from Hamlet resmi ile eleştirmenlerin dikkatini çeker. Kısa sürede özel seçilmiş öğrencilerin arasında, model öğrenci olarak ödüllendirilir. Clique grubunu diğer dönemin sanatçılarıyla beraber kurarak çalışmalarını perileri resmetmeye adar. Dadd, hayali peri masalları resimleri ile iyice tanımladıktan sonra folklore ressamları içinde ün kazanır.

Sergide, akademideki çalışmalarını, Sir Thomas Phillips ile beraber katıldığı Orta Doğu ve Avrupa gezisindeki suluboya ve desenlerini, Bedham hastanesindeki portreleri ve hayalinden resmettiği gezi manzaraları ile karşılaşıyoruz. Asıl herkesi çelişkiye bu sergide düşüren ise Sir Thomas ile seyahatinden döndükten sonra babasının hayatına son vermesi, Bedlam ve Broadmoor hastanesinde ömrünün geri kalanını geçirirken yarattığı resimleri, şiirleri ve tüm eserlerinin derininde gizli kalmış bilinçaltının gizemi…

^{Jennifer Higgie'nin 5 Eylül 2026’da Royal Academy’nin özel koleksiyon odalarının birinde gerçekleşen konuşması. Fotoğraf: Sezin Aksoy}

Günümüzün yazarlarından Jennifer Higgie, bundan otuz sene öncesinde, Victorian dönemindeki sanatçıların sergilendiği bir grup sergisinde Richard Dadd’ın eserleri ile ilk defa karşılaşıyor. Ardından 1974’te Tate Britain’da Richard Dadd üzerine olan ilk serginin kataloglarına ulaşarak sanatçıyı araştırırken bir dehanın sevdiği babasının hayatını nasıl sonlandırdığını ve hastanede neler geçirdiğini merak ediyor. Araştırmalarının üzerine Bedlam isimli kurgu romanı yazıyor. Richard’ın dilindenmiş gibi birinci karakterde kaleme aldığı romanı, uzun gezi yolculuğundaki düşüncelerini ve Londra’ya döndükten sonraki dönemini anlatıyor. 5 Eylül 2026’da Jennifer Higgie ile Royal Academy’nin özel koleksiyon odalarının birinde gerçekleşen konuşmasında, ilgiyle okuduğum bu kitabı üzerine yazarın deneyimlerini dinledik.

1842-43 arasında, Sir Thomas Philipps’in kültürel ataşe olarak gittiği Orta Doğu ve Avrupa yolculuğu esnasında, Richard Dadd geziyi resimlendirmekle görevlendirildi. Sanatçı alışık olmadığı sıcak iklim ve karşılaştığı kültürel şok ile karamsar bir ruh haline büründüğünü sergilenen günlüklerinden öğreniyoruz. Londra’dan gemi ile İstanbul’a ve ardından Mısır, Yunan adalarına geçip atlı arabada Avrupa’yı zor şartlarda gezdiler. Venedik sokaklarını aklın almadığı detaylarla suluboya ve desenlerinde Dadd incelemiş.

Londra’ya döndükten sonra, sergi dışında katıldığım konuşmada öğrendiğim kadarıyla, Mısır gezisinde başlayan halüsinasyonları ile babasını şeytandan kurtarmak için öldürmesi gerektiği mesajını aldığını düşünüp babasını gittikleri göl kenarında öldürür. Bedlam akıl hastanesine kapatılır, geçirdiği yirmi sene içinde seyahatinden aklında kalanları resmeder. On senede tamamlayamadığı yağlı boya eseri, ince detaylar içinden ortaya çıkan periler ve cüceleriyle doğanın içinde bir masaldaymışız izlenimini bizlere veriyor. Neredeyse içine girerek incelemeniz gereken bu meşhur resmi için sıra beklemek gerekiyor.

Bedlam hastanesinin doktorlarını da RA sergisinde inanılmaz detaylarda yağlı boya portrelerinde görüyoruz. Ayrıca diğer hastaları da perilere dönüştürerek suluboya resmediyor. Zamanının politik olaylarını suluboya ve çizimlerinde konu alarak siyahilerin pazarlandığı gemileri ve o zamanki kolonizasyonunu meşhur şaşkın çocuk deseninde inceliyor. Bu desen de zamanında çok konuşulmuş.

Londra’daki Bedlam Hastanesi günümüzde Imperial War Museum olarak geçer ve lokasyonu değişti. Yeni adresinde, hastane arşivlerinde, Richard Dadd hakkındaki bilgiler halka açık olarak bulunmaktadır. Hastaneye bırakıp tamamlayamadığı eserin ardından geçtiği Broadmoor Hastanesinde, tarzı değişen Dadd, aydınlanır, yalınlaşır ve ömrü orada sessizce sonlanır.